Thursday, August 5, 2010

Vài điều căn bản của nhiếp ảnh: Aperture

Thể theo yêu cầu của Miềng, tôi trả lời theo lối chung chung, không cụ thể là technical writing, vì tôi cũng thuộc loại thầy bói đoán mò, nếu sai, bạn sửa, nếu thiếu, mời bạn bổ sung.

Aperture tiếng Việt là khẩu độ.  Khẩu là cái miệng, độ là mức đo lường.  Nó giống như mí của con mắt bạn.  Khi bạn ngủ (hoặc chết), đóng mí mắt, ánh sáng không lọt vào con ngươi.  Khi thức, mí mắt mở, ánh sáng lọt vào cho bạn thấy hình ảnh.  Khi bạn ra sáng, con mắt bạn nheo lại, ngăn bớt ánh sáng chói lọi lọt vào.  Khi vào tối, bạn mở mắt to ra để ánh sáng lọt vào nhiều hơn.  Nhìn vào ống lens, bạn thấy những chữ như 1.4, 2, 2.8, 4, 5.6, 8, 16, 22, 32... là độ mở của khẩu độ.  Mỗi độ cách nhau 1 full stop.  Nhớ, tỷ lệ nghịch, tức số đo càng nhỏ, diện tích của khẩu độ càng lớn để ánh sáng lọt vào.  Nghĩ nó như cái ống nước, ống to, nước chảy nhiều, ống nhỏ, nước chảy qua ít.  Công thức toán học ra sao, bạn có thể nghiên cứu ở đây.  Ở máy chụp hình, shutter leaf đóng kín, chỉ mở ra khi bạn bấm để ánh sáng đi qua.

Aperture tỷ lệ thuận với depth of field, khẩu độ số nhỏ, depth of field nhỏ; khẩu độ số lớn, depth of field lớn.  Depth of field là chiều dày của điểm focus.  Ví dụ bạn chụp head shot, lấy focus vào con mắt.  Nếu bạn chụp F8, lỗ tai của model vẫn nét; ngược lại, nếu bạn chụp F1.4, bạn sẽ thấy lỗ tai của model nhòe đi.  Như bức hình tôi chụp cho con Su bằng F1.8, bạn sẽ thấy cái laptop đồ chơi của nó nhòa hẳn, depth of field rất nhỏ.  Nếu bạn nhìn kỹ, ngay cả con mắt phải cũng không nằm trong focus.  Mai mốt tôi sẽ nói về depth of field sau.


Những ống lens của dân pro thường có aperture từ 2.8 hoặc 1.4, rất mắc, nhờ đó, họ có thể mở lớn ống lens và chụp không cần flash.  Trong khi đó, lens của dân amateur có khẩu độ lớn nhất thường là 3.5, nhỏ hơn gần một stop.  Những ống zoom lens của amateur cũng khác, khi bạn zoom vào, khẩu độ lớn nhất của ống zoom sẽ thay đổi lên 5.6, chậm hơn 2.8 cả 2 full stops.  Nhừng ống lens sau này của Nikon bỏ đi phần chỉnh khẩu độ nơi ống lens, chỉnh qua máy chụp hình, gọi là G; bạn sẽ không thấy những con số của khẩu độ khắc lên đó.


Mọi ống lens đều có độ sharpness rõ nhất ở F8.  Với hình 4x6 hoặc 8x10, bạn sẽ không thấy khác nhau mấy, nếu bạn phóng lớn, bạn sẽ thấy sự khác biệt.  Do đó, nếu bạn thích sharp, cứ set máy của bạn ở F8.  Ngoài ra, còn có rule of thumb, sunny F16, có nghĩa là khi trời nắng, bạn chụp F16 với shutter bằng 1 chia cho ISO, lấy số gần nhất.  ISO 100 thì shutter là 1/125s; ISO 200 thì shutter là 1/250s...v.v...  Đó là lúc xưa khi sensor đo độ sáng của máy chụp hình còn chưa chính xác.  Bây giờ, sensor đo độ sáng của máy chụp hình tiến bộ nhiều, người ta ít xử dụng qui luật đó.


Máy Nikon DSLR có A mode, tức là Aperture priority, bạn chọn khẩu độ, máy sẽ tự động tính thời gian, shutter, cho bạn.  Bên Canon hình như được gọi là Av.  Mỗi hãng máy chụp hình gọi tên khác nhau nhưng có chung công dụng.  Tôi thường chụp bằng A mode, mở khẩu độ lớn nhất của ống lens để phần ngoài object nhòa đi, giúp cho object nổi bật lên.  Ra nắng, tôi lại chuyển sang F8 hoặc F16.


Nếu bạn có Point and Shoot camera thì tôi thua, vì P/S được chế tạo theo đúng chức năng của nó, đưa lên và bấm, bạn chỉ nên chú trọng vào composition.  Ngoài ra, chỉnh tới chỉnh lui rất mắc công mò vào menu, không như loại DSLR.


Lần sau, tôi sẽ blog về shutter, thời gian.


.

13 comments:

  1. Ôi anh Hoàng ơi, cám ơn cám ơn anh nhiều quá. Tối nay về em đọc, và chắc là sẽ có câu hỏi cho anh. Giờ em chạy về đón con đây.

    ReplyDelete
  2. Mình không rành nhiếp anh, chỉ ghé nhà anh báo cáo có ghé qua.. Vậy thôi.

    ReplyDelete
  3. Cất đây, để dành, khi nào vòi đc cái máy chuyên nghiệp với đầy đủ chức năng như anh nói thì lôi ra đọc lại:p. Giờ em xài máy cùi bắp ko hà. Có cái máy giống vậy nhưng đời xưa, chụp bằng phim,em càng ko rành, hic.
    Cảm ơn anh nhiều. Đọc xong,thấy sáng ra một tí:)

    ReplyDelete
  4. Anh Hoàng, vậy là em hỏi đúng người đúng tội rồi. Anh viết rất dễ hình dung, những khái niệm cơ bản em nghĩ khó mà sai hay thiếu sót gì được, quan trọng là cách dẫn dắt, trình bày của người viết.
    Vậy khi nói đến cái ống kính – lens thì người ta sẽ xem đến 2 yếu tố arperture-khẩu độ và depth of field???
    Em đọc thì thấy như là việc điều chỉnh arperture với depth of field của ống kính thì có vẻ như tác dụng giống nhau là làm rõ vật trung tâm hơn, sao phải tách thành 2 khái niệm, hay là em hiểu chưa hết.
    Cái ống kính em thấy người ta vặn qua vặn lại, có nghĩa là họ đang chỉnh arperture-khẩu độ phải không, rồi chỉnh depth of field ở chổ nào hả anh?
    Ơ mà sao anh viết thì rõ ràng, còn câu hỏi em thì rúi nhùi vậy không biết nữa.

    ReplyDelete
  5. Là em hỏi thêm anh,
    Thường chụp kiểu ảnh gì thì để arperture nhỏ hoặc ngược lại, tương tự cho depth of field.
    Ví dụ như ảnh của bé Su là em nhớ ngay, anh muốn chụp nổi bật khuôn mặt của Su nên anh chọn arperture nhỏ và depth of field nhỏ phải không? Mà tự nhiên em cắc cớ nghĩ vậy thay vì chọn arperture nhỏ cho ống kính thì mình dí sát ống kính vào vật định chụp, hiệu quả có khác gì không?

    ReplyDelete
  6. anh ơi, đề nghị anh làm một seri đầy đủ luôn đi, (em ko có thời gian đi học (mà em ngại đi học lắm) anh chỉ em chụp đẹp em kêu bằng sư phụ, đãi rượu thịt liền...

    P/S: em định sắm một con hơi bán chuyên một tí, tầm USD500, anh tư vấn hộ là chơi con nào nhé...

    ReplyDelete
  7. anh Phú, cái ps của anh, hàng second hand, mua hông??? hèhèh

    ReplyDelete
  8. Miềng:
    1. Khi nói đến ống lens, người ta chỉ nói đến aperture, không nói đến depth of field. Người ta quan tâm đến loại kiếng gì, như Nikon là ED glass, có VR-Vibration Reduction hay không.
    2. Em có thể chỉnh aperture nhưng em không thể trực tiếp chỉ depth of field vì depth of field phụ thuộc vào aperture. Depth of field còn phụ thuộc vào một yếu tố khác, chiều dài focal của ống lens. Anh sẽ nói sau.
    3. Em thấy người ta vặn ống kính qua lại là người ta manual focus hoặc zoom. Những ống kính đời mới không còn được chỉnh qua lens mà phải qua đồ ặn trên body.
    4. Thường, chụp phong cảnh, người thường chỉnh aperture nhỏ, khoảng F16 xuống F22 để bức hình rõ từ foreground đến background. Mỗi ống lens có minimum focus distance, khoảng ccáh nhỏ nhất mà ống lens có thể focus. Loại lens có thẻ focus gần gọi là macro, rất mắc. Mai mốt tr lời em sau về composition.

    Phú: Tui không dám làm thầy của Phú đâu :) Tui chỉ chia sẻ mí điều tui tự tìm tòi. Tui thấy Phú đeo lủng lẳng cái Fuji thì phải, Phú cứ vọc nát nước để hiểu qua mấy cái cơ bản rồi move lên DSLR. Nhớ, nghề chơi này tốn khá bộn tiền.

    Nàng Tr: Nếu bán được, yêu cầu chia hoa hồng cho tui để tui gửi cho con cháu mủ cho của tui nghe :)

    ReplyDelete
  9. Vậy nghĩa là khi chỉnh aperture thì depth of field sẽ thay đổi theo phải không anh Hoàng?
    Em còn nhiều thắc mắc liên quan đến 2 cái này nhưng chắc đọc các bài anh viết sau thì sẽ rõ dần ra. Kiểu như chơi puzzle, một bài viết của anh là một mảnh, có thể độc lập nhưng có thể liên quan đến phần khác mới nhìn ra được

    ReplyDelete
  10. Miềng: Tạm thời em cứ hiểu aperture là cái cửa sổ, mở hé sáng ít, mở toang hoác, sáng nhiều. Depth of field còn phụ thuộc vào 1 yếu tố khác là khoảng cách của object đến camera. :) Đúng vậy, chỉnh aperture thì depth of field có thể thay đổi.

    ReplyDelete
  11. @ anh Phu' :
    anh co the mua Nikon D40. Mua may nikon thi mai mot anh muon len may chuyen hon thi co the du`ng lai da`n lenses duoc.
    Muon dung DSLR ma muon may' nho? thi du`ng D420 cua Olympus cung duoc.
    Con khong thi anh mua may cai G9, G10, G11 cua Canon. Dong G nay co the chi?nh cac thong so ky thuat nhu shutter speed, aperture, ISO nhu may DSLR. No chi khong cho phep nguoi du`ng change lense thoi.

    ReplyDelete
  12. Yêu cầu anh/chị luongduyen để yên cho mình làm ăn buôn bán cái hôhôh

    anh Hoàng: wải wớ, đúng là làm ăn wa trung gian có khác ặkặk hahahahahh

    ReplyDelete
  13. hì hì nàng Tr. tiền là tiên là phật mà :) ặk ặk :)

    Ham trả lời, wên mất Đậu :)

    ReplyDelete

Tôi phải chỉnh phần ý kiến chỉ dành cho người có Google Account vì dạo gần đây có kẻ ưa thả rác rưới. Nếu bạn viết dài, Blogger thường để vào Spam, tôi sẽ cố gắng check thường xuyên Spam folder. Cám ơn bạn.